Александр Лукашенко пока никак не отреагировал на ультиматум президента Украины Владимира Зеленского. Напомним, в нем — требование снять ретрансляторы, которые корректируют российские атаки дронов по украинской территории. «Если он этого не сделает, сделаем мы», — заявил Зеленский. Он также потребовал прекратить поставки нефтепродуктов российской армии. Но чем может закончиться такой ультиматум? Нанесет ли Украина удары по беларусской территории, чтобы выключить ретрансляторы? И как может поступить Лукашенко? Приводим два мнения — политического обозревателя «Радыё Свабода» Юрия Дракохруста и аналитика Александра Фридмана.
Дракохруст: «Гэта палітычны ціск, а не ваенны ультыматум»
— Ці ўступіць Беларусь праз тыдзень у вайну? Кароткі адказ — неабавязкова. Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі абвінаваціў Беларусь у тым, што на мяжы краін ёсць абсталяванне, якое расіяне выкарыстоўваюць для карэктавання атак на Украіну. Звяртаючыся да Аляксандра Лукашэнкі, Зяленскі сказаў: «Няхай яны адключаць гэтае абсталяванне. Я думаю, што яму будзе дастаткова тыдня, каб гэта зрабіць. Калі ён гэтага не зробіць, мы зробім».
Варта нагадаць, што пра рэтранслятары гаварылася і раней. Зяленскі ў лютым сёлета ў інтэрв'ю «Люстэрку» казаў пра іх: «Я не буду казаць, якім спосабам, але нашы хлопцы займаліся тым, каб тры-чатыры рэтранслятары ўжо не працавалі на тэрыторыі Беларусі. У нас проста няма іншага выйсця, інакш будуць працягвацца напады на нашу зямлю. І з гэтага кірунку зараз лётае значна менш, хачу вам сказаць».
Якім спосабам рэтранслятары былі нейтралізаваныя тады — не ўдакладнялася ні ў лютым, ні пазней: ці сродкамі РЭБ, ці кінетычнымі. Але варта зафіксаваць, што тыя рэтранслятары — праблема не новая, не выклік, кінуты апошнім часам, на які трэба даваць адказ неадкладна. Таму тыдзень, які даў Зяленскі Лукашэнку на вырашэнне праблемы, выглядае цалкам палітычным рашэннем, а не рэакцыяй на новы раптоўны выклік.
Гэтае рашэнне цалкам упісваецца ў новую палітыку ціску Кіева на афіцыйны Мінск у самых розных сферах. Але да апошняга часу гэты ціск не ставіў двухбаковыя адносіны на мяжу непасрэдных баявых дзеянняў. Магчыма, і цяперашні ўльтыматум і рэакцыя на яго не дасягнуць гэтай мяжы. На карысць такой версіі гаворыць і тое, што Зяленскі заклікаў Лукашэнку спыніць пастаўкі нафтапрадуктаў у Расію. На гэта таксама тыдзень? Ці больш? Ці гэта адно пажаданне, рытарычны папрок, такі ж, як і пагроза наконт нейтралізацыі рэтранслятараў?
Гэтая расфакусаванасць пасланняў сведчыць хутчэй пра тое, што гэта палітычны ціск, а не ваенны ультыматум. Важнае ўсё ж пытанне да лютаўскага інтэрв'ю Зяленскага — як тады заглушылі рэтранслятары? А самае галоўнае — як збіраюцца нейтралізаваць іх праз тыдзень? Калі кінетычна, ударам дронаў ці ракет, то гэта будзе вельмі падобна на casus belli (в переводе с латинского «причина для войны» — это действие или событие, которое государство использует для аргументации начала войны с другой страной. — Прим. ред.).
Зразумела, лепш бы Лукашэнка (а дакладней, Пуцін) прыбраў гэтыя рэтранслятары. І не праз тыдзень, а даўно. Але выглядае гэта малаімаверным. І Лукашэнку саступіць пад публічнай пагрозай — страціць твар. Нават калі гэта ад яго залежыць. Аднак варта прыгадаць два наратывы, якія апошнім часам гучаць з Кіева: Лукашэнка — марыянетка Крамля, і Расія збіраецца ўцягнуць Беларусь у вайну наўпрост. Калі прыняць гэтыя наратывы, то як перакладаецца ультыматум Зяленскага на больш рэалістычную мову? Пуцін, забяры свае рэтранслятары з Беларусі, інакш мы ўдарым па іх, і не наша будзе віна, калі ў выніку Беларусь будзе ўцягнутая ў вайну.
Але тады пытанне — а навошта Пуціну хоць пальцам варушыць? Паводле Зяленскага, Расія хоча ўцягнуць Беларусь у вайну. Дык пры рэалізацыі ўльтыматуму Зяленскага Пуціну застанецца не прыбіраць ніякія рэтранслятары, а піць каву і проста тыдзень чакаць. Калі папярэджанне Зяленскага праз тыдзень будзе рэалізавана кінетычна, мэта ўцягвання Беларусі ў вайну будзе дасягнута паспяхова.
Ёсць, праўда, імавернасць, што справа звядзецца да абмену ўдарамі: Украіна ўдарыць па рэтранслятарах, Беларусь — па чым-небудзь ва Украіне. Але калі загаварылі гарматы, складана прымусіць іх гаварыць шэптам. Абмежавацца абменам ударамі наўрад ці атрымаецца. Асабліва калі Расія і сапраўды мела і мае на мэце пашырыць тэатр ваенных дзеянняў.
Магчыма, Зяленскі сказаў пра тыдзень, каб паглядзець на рэакцыю іншых міжнародных гульцоў. А яна тут зусім невідавочная. ЗША могуць сурова разбірацца з рознымі ўладарамі. Але не факт, што яны ўхваляць тое самае ў выкананні Зяленскага адносна Лукашэнкі. І адносна Еўропы ёсць вялікія пытанні. Ёсць тут юрыдычны бок — ці ёсць размяшчэнне рэтранслятараў, якія стаяць даволі даўно, законнай падставай для ваенных дзеянняў па іх нейтралізацыі? Але куды больш важны палітычны бок — яшчэ адзін тэатр ваенных дзеянняў на мяжы яшчэ дзвюх краін NATO, паток уцекачоў, удар па лагістыцы гандлю з Кітаем і шмат чаго іншага, нават калі не ўлічваць беларускіх ахвяр вайны.
Ну і ёсць яшчэ адно важнае для Еўропы і ЗША пытанне — а хто будзе кіраваць уцягнутай у вайну Беларуссю? Лукашэнка? Ціханоўская? А не Пуцін часам? І не так, як ён і зараз шмат на што ўплывае ў Беларусі, а як акупаванай, скажам, Луганскай вобласцю Украіны. Непасрэдна, ажыццяўляючы ў тым ліку і цывільнае кіраванне. Украінскія ракеты і дроны разам з палком Каліноўскага здольныя гэта прадухіліць? Не выключана, што ў еўрапейскіх сталіцах у гэтым не будуць так ужо ўпэўненыя.
Тыдзень — вялікі тэрмін для разнастайных дыпламатычных манеўраў. Можа, у выніку рэтранслятары нават і прыбяруць. Можа, Зяленскі скажа, як у лютым «Люстэрку», што пытанне вырашылася станоўча.
Трамп вось колькі войнаў ужо спыніў і прадухіліў, можа, і беларуска-ўкраінскую прадухіліць. Жарт. Хаця і не зусім. Але калі не, калі дыпламатыя не спрацуе, праз тыдзень для Беларусі можа адкрыцца брама ў пекла.
Фридман: «Лукашенко показал, что он больше всего сейчас опасается каких-то действий с украинской стороны»
Чего хочет Зеленский? Он утверждает, что на территории Беларуси, в беларусско-украинском пограничье, находятся ретрансляторы. С помощью этих ретрансляторов корректируются российские удары по территории Беларуси. Он требует от Лукашенко, чтобы в течение недели они с границы исчезли.
Впрочем, ретрансляторами все не ограничивается. Зеленский также говорит о беларусских нефтеперерабатывающих заводах в Мозыре и Новополоцке. Два важнейших беларусских предприятия важны для Беларуси и, конечно же, важны для России в сегодняшнем контексте. После многочисленных украинских ударов по российским НПЗ Россия испытывает проблемы с топливом. И кто может исправить ситуацию? Ну, конечно же, (хотя не в полной мере) беларусские нефтеперерабатывающие заводы. Зеленский прозрачно намекает, что они могут потенциально стать целью украинских ударов. Напрямую это не говорится. Но когда в контексте ультиматума еще и НПЗ называются, и Украина откровенно демонстрирует недовольство тем, что продукция этих НПЗ идет в Россию, то намек весьма прозрачный.
Зеленский также затронул историю с атакой дрона в Брянской области. Ну, тут ничего неожиданного не произошло. Украинская сторона остается при своей прежней позиции: она не имеет никакого отношения к этой атаке.
Сейчас мы видим , по большому счету, три позиции — украинская, о которой я говорил. Российская — которая возлагает ответственность на Вооруженные силы Украины. И беларусская. Она многоплановая. Есть госпропаганда, которая транслирует российские версии (хотя до последнего времени они были более сдержаны). Видимо, беларусские власти это устраивает.
Что касается беларусских политиков, представителей официального Минска, там есть высказывания с угрозами в отношении Украины и прочее, что оставляют за собой право чуть что — к ответным мерам. Я бы не обращал на это внимания.
На самом деле в Беларуси, если кого и имеет смысл слушать в этом контексте, то Александра Лукашенко. А он весьма непонятно высказывался о трагедии в Брянской области и о том, кто несет ответственность. С одной стороны, он говорит об украинском дроне, но не обвиняет напрямую Украину. Более того, речь идет о том, что будет беларусское собственное следствие, которое должно установить, кто на самом деле нанес в итоге этот удар.
То есть со стороны официального Минска скорее были предприняты шаги к деэскалации. Но эти шаги были восприняты Киевом как показатель слабости. И поэтому в Киеве, мне кажется, сформировалась точка зрения, что Лукашенко слаб, не уверен в себе и боится Украины. И в такой ситуации [неплохо] нажать на него, поиграть на его нервах, да еще и выставить ультиматум… [Тем более, что] у Украины сейчас совершенно новое самосознание открылось, если вы посмотрите, и [появилась] уверенность в себе. Они наносят удары по российской территории, и весьма успешные. Что касается фронта, то ситуация для России оставляет, мягко говоря, желать лучшего, и инициатива постепенно переходит на сторону Украины. [У них] присутствует определенная эйфория. Странно, если бы в таких условиях они не попробовали нажать на Лукашенко.
Какие будут последствия? Начнем с того, что в Беларуси, конечно, будет пропагандистская атака на Зеленского. Что касается официальных лиц, самого Лукашенко, возможно, его пресс-секретаря, они, если и будут высказываться, то, скорее всего, предельно сдержанно. А может быть, и вообще не будут.
Это, впрочем, не исключает, что какие-то шаги на самом деле Минском могут быть предприняты. Лукашенко показал, что он больше всего сейчас опасается каких-то действий с украинской стороны. Так что вполне возможно, что [какие-то ретрансляторы] и будут сняты, возможно, и меньше будут поставлять продукции НПЗ. Понятно, что удары по беларусским нефтеперерабатывающим заводам в нынешних условиях носили бы фатальный характер. Они принесли бы огромный ущерб беларусской экономике и фактически означали бы перенос боевых действий на территорию Беларуси.
Ситуация сложная и весьма напряженная. Надеемся, что останется она борьбой в информационном поле, что конфликт с участием Беларуси в горячую фазу не вступит. Этот оптимизм, я думаю, все равно необходимо сейчас сохранять. Сейчас самое опасное время для Беларуси, когда она может оказаться внутри войны. Наверное, такой опасной ситуации не было с февраля-марта 2022 года.
Поблагодарить за статью